Καθώς το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ετοιμάζεται για εγκαίνια μέσα στο 2018, η διευθύντριά του γράφει στα ΝτΤ για τους στόχους του και για το ρόλο των μουσείων σήμερα

 

Από την Κατερίνα Κοσκινά*

 

Είναι ευχάριστο να σε καλούν να γράψεις ως guest editor στο πρώτο τεύχος της νέας χρονιάς. Είναι όμως κάτι δύσκολο να αναφερθείς στα βασικά ζητήματα και την προοπτική ενός μουσείου, όπως το ΕΜΣΤ, που φιλοδοξεί τη νέα χρονιά να λειτουργήσει πλήρως, εκπληρώνοντας τις προσδοκίες ενός μουσείου του 21ου αιώνα.

 

Ποιος όμως είναι ο ρόλος των μουσείων σήμερα; Το τοπίο είναι πολύ διαφορετικό απ’ το παρελθόν και, σύμφωνα με πρόσφατες ανακοινώσεις όπως του συνεδρίου που έγινε στο Aspen Institute του Colorado στο οποίο συμμετείχαν πολλά μέλη από την Οργάνωση Διευθυντών Μουσείων Τέχνης (AAMD), υπό συνεχή αλλαγή. Επανεξετάζονται ακόμα και όροι όπως τέχνη, κοινό, καλλιτέχνης, «μουσείο τέχνης». Άλλωστε η λέξη μουσείο χρησιμοποιείται πλέον και από ιδρύματα που δεν ακολουθούν συλλεκτική και ερευνητική πρακτική και απλά διαθέτουν χώρους για εκθέσεις. Αλλά και τα μουσεία σύγχρονης τέχνης δεν περιορίζονται πια στη μελέτη, συλλογή και έκθεση έργων, αλλά έχουν ένα σύνθετο κοινωνικό και ψυχαγωγικό ρόλο. Επιπλέον, υποστηρίζουν τους ίδιους τους καλλιτέχνες, του οποίους συχνά προσκαλούν να έχουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής τους. Πέρα από την αγωνία της βιωσιμότητας, ένας παράγοντας αποτίμησης της επιτυχία ενός σύγχρονου μουσείου είναι η αμφίδρομη σχέση του με το κοινό. Και η σχέση αυτή δεν καθορίζεται μόνο από την επισκεψιμότητα, αλλά κυρίως από τις απαιτήσεις και την άποψη του κοινού, οι οποίες ενδέχεται να είναι και ανταγωνιστικές ή διαφορετικές από τους στόχους και το σκοπό του.

 

Πώς λοιπόν το ΕΜΣΤ, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, θα σταθεί στο νέο τοπίο; Τι έχει μέχρι στιγμής γίνει και ποια η προοπτική για το 2018; Ένας απολογισμός πεπραγμένων θα λάμβανε τη μορφή αναφοράς προβλημάτων ή επιτευγμάτων, με κίνδυνο να διαβαστεί ως δικαιολογία γι’ αυτά που δε συνέβησαν ή έπαρση για όσα επιτεύχθηκαν. Γεγονός είναι, και μάλλον παράδοξο, αν αναλογιστεί κανείς ότι δεν έχει ακόμη εγκαινιαστεί, ότι από το Νοέμβριο του 2016, το Μουσείο λειτουργεί, τμηματικά μεν αλλά σταθερά, όντας κατά το ήμισυ του συνολικού εμβαδού του ανοιχτό. Ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι ταυτόχρονα δραστηριοποιείται εκτός χώρας, και μάλιστα επιτυχώς, τυγχάνοντας της αναγνώρισης σημαντικών ΜΜΕ και διεθνούς κοινού. Για να συμβεί αυτό στη μόλις ενός έτους πορεία του στο νέο του χώρο και για να ανταποκριθεί στο ρόλο που θέλει να παίξει στη νέα προκλητική πραγματικότητα, χωρίς να παρεκκλίνει του σκοπού του, έπρεπε να προηγηθεί ένα σχέδιο δράσης. Η αποκρυπτογράφησή του αποκαλύπτει απλές λέξεις, έννοιες ή και συνθήματα, όπως περιεχόμενο, δουλειά, στρατηγική, συνέργεια, εξωστρέφεια, πίστη και αισιοδοξία. Χωρίς αυτές δε θα υπήρχε ο εντυπωσιακός αριθμός των πάνω από 1.800.000 επισκεπτών που το γνώρισαν στο χώρο του και στο εξωτερικό. Στον αριθμό αυτό δε συμπεριλαμβάνονται οι επισκέπτες στο ΕΜΣΤ κατά τη διάρκεια του πρώτου σκέλους της documenta 14 στην Αθήνα, αλλά αυτοί που είδαν τις εκθέσεις στις οποίες συμμετείχε ή διοργάνωσε στην Αγία Πετρούπολη, την Αμβέρσα, τη Βενετία με τη διπλή του παρουσία στην 57η Μπιενάλε και φυσικά στο Κάσελ με την έκθεση ΑΝΤΙΔΩΡΟΝ. Η Συλλογή του ΕΜΣΤ, στο Fridericianum, η οποία προέβαλε το έργο του Μουσείου στην κεντρικότερη εικαστική πλατφόρμα της Ευρώπης.

 

Ταυτόχρονα, προχώρησαν οι εκκρεμείς κτιριακές και διοικητικές εργασίες και συντάχθηκαν και εγκρίθηκαν οι απαραίτητες για τη λειτουργία του Μουσείου μελέτες. Πρόσφατα, με τη συνδρομή της πολιτείας, αποκτήσαμε Κανονισμό, προσωπικό και χρηματοδότηση που επέτρεψαν την επανεκκίνηση των ενεργειών για τη διεκδίκηση της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Εάν ευοδωθεί, μαζί με τις συμπληρωματικές εργασίες που γίνονται, το ΕΜΣΤ θα σταθεί δυναμικά και ισάξια δίπλα στα άλλα Μουσεία Σύγχρονης Τέχνης του κόσμου, μελετώντας και προβάλλοντας το σύγχρονο πολιτισμό, συμπληρώνοντας ένα σοβαρό κενό και υλοποιώντας ένα συλλογικό αίτημα χρόνων. Ασφαλώς, θα μοιραστεί μαζί τους τον προβληματισμό και τις προκλήσεις της εποχής και θα συμβάλλει στη σύνδεση του τοπικού με το παγκόσμιο.

 

Το πρόγραμμα για το 2018 είναι ήδη πλούσιο και ενδιαφέρον. Οι συνέργειες συνεχίζονται με τη σειρά EMST in the World και την οργάνωση της έκθεσης στο Εθνικό Μουσείο της Κίνας, τον Οκτώβριο του 2018. Για πρώτη φορά η μικρή αναστολή λειτουργίας του Μουσείου το καλοκαίρι θα σημαίνει κάτι θετικό: την προετοιμασία του για τα εγκαίνιά του το φθινόπωρο.

 

Έχουμε ανάγκη ένα μουσείο που να προχωρά μαζί με την εποχή του σε πείσμα των καιρών και το ΕΜΣΤ έχει όλα τα φόντα γι’ αυτό. Ζητά μόνο την υποστήριξή σας για να είναι το 2018 η χρονιά του.

 

*Η Κατερίνα Κοσκινά είναι η διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.

 

Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος 236 (Ιανουάριος-Μάρτιος 2018) των Νέων της Τέχνης.

Print Friendly, PDF & Email