*Γράφει η Δρ. Ρέα Πολίτη, επικεφαλής της Διεύθυνσης παραρτήματος Αθήνας, Ελληνικό Ινστιτούτο Πολιτιστικής Διπλωματίας*

Στην Ελλάδα του 21ου αιώνα εν μέσω κρίσης ξεκίνησε μιά σειρά συζητήσεων και διαλεκτικής αναφορικά με την παθογένεια σε επίπεδο πολιτιστικό, ηθικό, κοινωνικό, ατομικό. Η περίοδος των διαπιστώσεων και συμπερασμάτων έχει παρέλθει. Παρουσιάζεται πλέον ως επιτακτική ανάγκη ο επαναπροσδιορισμός του εαυτού μας και κατ’ επέκταση του κοινωνικού γίγνεσθαι.

Η καθήλωση των δημιουργικών δυνατοτήτων δεν μπορεί να αποτελεί φαινόμενο μόνο συνδεδεμένο με την οικονομική ένδεια. Η περίπτωση του αθλητισμού αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Τα τελευταία χρόνια οι πλείστες αθλητικές επιτυχίες και μάλιστα σε σταθερή ροή ανέδειξαν το εξής παράδοξο: πως οι αθλητές δυσανάλογα με το μέγεθος της χώρας μας, εν μέσω κρίσης και της πτώσης του βιοτικού επιπέδου συνεχίζουν να παράγουν και να είναι αποτελεσματικοί.

Το αθλητικό γίγνεσθαι είναι ένα σύστημα που χαραχτηρίζεται υποδειγματικά από σταθμισμένο τρόπο εργασίας προς επίτευξη των στόχων. Σχεδιασμός, οργάνωση, εκτέλεση, σκληρή προσπάθεια, διαρκής αξιολόγηση. Όλα τούτα στηρίζονται σε στέρεες αρχές˙ ο σεβασμός των ανθρώπων και των κανόνων, αρετές που επικεντρώνονται στην προσπάθεια και στη δύναμη που αντλεί κανείς όταν προσπαθεί που είτε αποτυγχάνει και ενισχύει τη γνωσιακή του κατάσταση ( διδακτικές ήττες ) είτε επιτυγχάνει συναντώντας τη βελτιστοποίηση των στόχων του ( διαρκής εγρήγορση ). Οι ήσσονες προσπάθειες, οι «γνωριμίες», ο ετεροπροσδιορισμός δεν χωρούν.

Ο αθλητισμός διαθέτει ηθικοπλαστικές δυνάμεις που ωθούν σε δράση. Οι αθλητές με την ιδιότητά τους μέσω της δράσης υπηρετούν a priori τον ιδεαλισμό και ουμανισμό. Αυτό αναγνωρίζεται καθολικά απο το σύνολο της κοινωνίας και είναι εδραιωμένο στο συλλογικό συνειδητό. Ποιός είναι ωστόσο ο μηχανισμός που η συμμετοχή στο αθλητικό γίγνεσθαι δημιουργεί αυτόφωτες και ολοκληρωμένες προσωπικότητες;

Ιστορικά, ο αθλητισμός υπήρξε το μέσο για τη σύνδεση του ανθρώπου με τον κόσμο των θεών και των αξιών. Η διάπλαση του σώματος δεν μπορεί να υφίσταται χωρίς την ταυτόχρονη αλλά και αναγκαία νοητική εξέλιξη.

Η « καλοκαγαθία» αποτελούσε μια κατάκτηση για τον άνδρα της Αθήνας του 5ου π.χ αιώνα. Ο καλός κ̛ αγαθός αποτελούσε τον στόχο να συνδεθεί το σωματικό κάλλος με την ηθική τελειότητα, ο « τελείως σπουδαῖος » άνδρας κατά τον Αριστοτέλη. Ο αθλητής ως άνθρωπος παραπέμπει στον ανθρωποκεντρισμό δια μέσου του αισθητικού εξωραϊσμού της ανθρώπινης φύσης και της καλλιέργειας της ηθικής αρτιότητας.

Κανείς θεατής σε ένα στάδιο αντιλαμβάνεται σε πρώτο επίπεδο ίσως μόνο τη σωματικότητα του αθλητή: ένα σώμα που κινείται σε άξονες, επίπεδα και με βαθμούς ελευθερίας. Ωστόσο, ο νούς εξωθείται στην αριστεία. Η αθλητική προσπάθεια διαχρονικά αποτελεί το μέσο για να συνδεθεί ο άνθρωπος με τον κόσμο των ιδεών. Όταν το σώμα δρά και ο νούς τρέφεται με αθλητικές αξίες ο άνθρωπος απελευθερώνεται, εξυψώνεται, εμπνέεται, δημιουργεί.

Ποιός όμως μπορεί να αμφισβητήσει στη σύγχρονη πραγματικότητα ότι η ηθική ακεραιότητα συνοδευόμενη απο ευρωστία δεν αποτελεί ζητούμενο;

Η πλατωνική ρήση « τὸ νικᾶν αὐτὸν αὑτὸν πασῶν νικῶν πρώτη τε καὶ ἀρίστη » ( το να νικά κανείς τον εαυτό του, είναι η πρώτη και καλύτερη απ’ όλες τις νίκες ) ηχεί τόσο επίκαιρη στις μέρες μας. Πράγματι ως προϋπόθεση επαναπροσδιορισμού του στίγματος του εαυτού μας στο χώρο και στο χρόνο είναι να υπερβούμε του υλισμού, των συμφερόντων, της μισαλλαδοξίας που μας οδήγησαν στον υπανθρωπισμό.

Η ανάπτυξη των σωματικών ικανοτήτων, η εξάσκηση των πρακτικών δεξιοτήτων μαζί με την καλλιέργεια του πνευματικού αποθέματος, φαίνεται ότι συγκροτούν στον άνθρωπο τη διανοητική εκείνη κατάσταση που θα του επιτρέψει να συμμετάσχει στα πολιτειακά ζητήματα ενεργά, με αντίκτυπο στην πολιτισμική παραγωγή.

Εν κατακλείδι, ο επαναπρογραμματισμός ενός ανθρωπότυπου στη στέρεη βάση των αξιών είναι αναπόφευκτη προσωπική ευθύνη του καθενός. Κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να τονωθούν οι κοινωνικοί δεσμοί και να επιτραπεί η επανεκίνηση της παραγωγής πολιτιστικών επιτευγμάτων.

 

Print Friendly, PDF & Email