Είναι γεγονός ότι από τα τέλη του 2019 έως και σήμερα ολόκληρη η ανθρωπότητα βιώνει μια διαφορετική από την συνηθισμένη πραγματικότητα. Η πανδημία που προκάλεσε ο ιός που είναι γνωστός σε όλους μας ως COVID-19 ήρθε να αλλάξει την καθημερινότητα μας, τον τρόπο ζωής και έκφρασής μας αλλά και τους τρόπους κοινωνικοποίησης μας. Οι πανδημίες όμως δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο για την ανθρωπότητα, από την Μαύρη Πανώλη του 14ου αιώνα, την πανδημία της χολέρας κατά τον 19ο αιώνα αλλά και η πανδημία της Ισπανικής Γρίπης του 1918 μεταξύ άλλων, προκάλεσαν τον θάνατο δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων και στιγμάτισαν την ιστορία ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Ο φόβος, ο πόνος και τα ανθρώπινα πάθη των εποχών αυτών έχουν αποτυπωθεί αλλεπάλληλες φορές από πολλούς καλλιτέχνες και σε διαφορετικές μορφές. Από πίνακες ζωγραφικής όπως ο πίνακας «L’Umana Fragilita» του Salvator Rosa (1615- 1673) έως και λογοτεχνικά μυθιστορήματα όπως «Η μάσκα του κόκκινου θανάτου» του Edgar Alan Poe και η «Πανούκλα» του Albert Camus αλλά και σατιρικά θεατρικά έργα όπως «η Λευκή Μάστιγα» του Karel Čapek είναι βαθιά επηρεασμένα και βασισμένα πάνω στις πανδημίες και στους λοιμούς που έπληξαν στο παρελθόν την ανθρωπότητα. Η τέχνη σε όλες τις μορφές της έρχεται να αγαλλιάσει την ανθρώπινη ανάγκη έκφρασης πόνου και φόβου, άλλα και το πάθος τους για την ζωή.

Ιστορικές επιδημίες κάνουν την εμφάνιση τους και σε σημαντικά έργα της ελληνικής γραμματείας. Η πρώτη αναφορά της θεματικής αυτής φαίνεται στην ραψωδία Α της Ιλιάδας του Ομήρου όπου αφηγείται τον λοιμό που στέλνει ο Απόλλωνας στα στρατεύματα των Αχαιών για να τιμωρήσει την ύβρη του Αγαμέμνονα. Επίσης, στην Ιστοριογραφία του Θουκυδίδη στο δεύτερο βιβλίο των Ἱστοριῶν, συναντάμε τον λοιμό που θέρισε την πόλη των Αθηνών. Έργα με κεντρική θεματική το ξέσπασμα των επιδημιών συναντάμε και στην Νεοελληνική λογοτεχνία, «Το θανατικό της Ρόδου» του Εμμανουήλ Λιμενίτη που αναφέρεται στην επιδημία βουβωνικής πανώλης η οποία χτύπησε το νησί το έτος 1498. Ακόμη, το διήγημα «Βαρδιάνος στα Σπόρκατου» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1893) αλλά και πιο σύγχρονα διηγήματα που παρουσιάζουν την εμφάνιση της λέπρας στον ελληνικό χώρο, όπως η νουβέλα «Η άρρωστη πολιτεία» της Γαλάτειας Καζαντζάκη (1914) και η «Σπιναλόγκα: ad vitam» του Θέμου Κορνάρου (1933).

Η τέχνη ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας έρχεται να μας υπενθυμίσει πως τα πάθη ολόκληρης της ανθρωπότητας παρά τις διαφορετικές χωροχρονικές διαστάσεις τους, εμφανίζουν πολλά κοινά στοιχεία, με κυρίαρχη την ανθρώπινη μας υπόσταση. Παρατηρώντας και διαβάζοντας αυτά τα έργα τέχνης, καλούμαστε να αναθεωρήσουμε τα πράγματα που θεωρούμε ως δεδομένα γύρω μας, το χρόνο άλλα και τις μεταξύ μας σχέσεις και να συνειδητοποιήσουμε το ένα κοινό στοιχείο που μας ενώνει όλους κάτω από αυτές τις αντίξοες συγκυρίες, την θνητότητα μας.

Μαρία Χατζηστεφάνου

Πηγές :

Διπλωματική εργασία της Ευσταθίας Παλιοτζήκα, «Η θεματική της πανδημίας σε έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας» (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), με επιβλέποντα καθηγητή τον Κώστα Γιαβή.

https://paspartou.gr/nikos-prassos/memento-mori-pandimies-thanatos-kai-tehni

Φωτογραφία:

«Λοιμός σε αρχαία πόλη», πίνακας του Μίχιελ Σβέιρτς (1650 – 1652)

( Αποτελεί μια δραματική απεικόνιση της βουβωνικής πανώλης, στα χρόνια της κλασικής αρχαιότητας, όταν η πόλη-κράτος των Αθηνών πολιορκούταν από τους Σπαρτιάτες (430 π.Χ).

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here