Ουρανία Βιζυηνού

Ο θεσμός των Eυρωπαϊκών Eτών ξεκίνησε το 1983 με σκοπό την ανάδειξη
ζητημάτων που κρίνονται κρίσιμα για την ευημερία, και στόχο την αφύπνιση των
πολιτών και των κοινωνιών ως προς αυτά. Μετά από μια διετή παύση το 2016-2017 ο
θεσμός επανέρχεται αφιερωμένος στον πολιτισμό υπό την έννοια της πολιτιστικής
κληρονομιάς, η οποία άλλωστε αφορά όλους τους τομείς δημιουργίας και έκφρασης,
και μάλιστα έως τις μέρες μας. Προβάλλοντας αυτή την επιλογή η Ευρωπαϊκή Ένωση
ερμηνεύει τα πολιτιστικά κληροδοτήματα ως το πεδίο στο οποίο “το παρελθόν
συναντάει το μέλλον” και ως οντότητα που εξελίσσεται από τον τρόπο με τον οποίο
την προσεγγίζουμε και την βιώνουμε σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.
Αυτό το Ευρωπαϊκό Έτος έρχεται σε μια καθοριστική εποχή, κατά την οποία η
Ευρώπη αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις. Εν μέσω πολιτικών, κοινωνικών και
οικονομικών δυσκολιών που προκαλούν κρίση ταυτότητας τόσο στον οργανισμό της
Ένωσης όσο και στους Ευρωπαίους πολίτες. Επιπλέον πρόκειται για εποχή μαζικής
μετανάστευσης προς την ήπειρο. Υπό αυτές τις συνθήκες θεμελιώδεις αρχές και αξίες
της ενοποίησης βρίσκονται υπό κρίση και τουλάχιστον μερική αμφισβήτηση. Μέσα
σε αυτήν την πραγματικότητα προβάλλει εκ νέου το αέναο καταφύγιο του πολιτισμού
με πολλαπλούς σκοπούς και στόχους. Ήδη από το 2007 έχει ανανεωθεί το ενδιαφέρον
της Ένωσης για τον πολιτισμό με τη διαμόρφωση σχετικής ατζέντας.
Ο πρωταρχική επιδίωξη μέσω της προβολής του πολιτισμικού κεφαλαίου της
Ευρώπης είναι η δημιουργία μιας νέας αφήγησης για την αναγέννηση του
“ευρωπαϊκού πνεύματος” και της αίσθησης του συνανήκειν. Σε αυτά τα πλαίσια η
πολιτιστική κληρονομιά θεωρείται καθοριστικής σημασίας για την κοινωνική συνοχή
και την αποφυγή του κινδύνου κατακερματισμού των ευρωπαϊκών κοινωνιών, και
αναζητάται σε αυτήν η αποκατάσταση της αυτοπεποίθησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης
και η θεμελίωση του μέλλοντος της. Με την προβολή της διαφορετικότητας
επιδιώκεται η ανάδειξη της κοινότητας, των κοινών αξιών και αρχών των
ευρωπαϊκών λαών, η ανάπτυξη διαπολιτισμικού διαλόγου και η μετάβαση από τη
δυναμική έκφραση πολλαπλών ταυτοτήτων μέσω του πολιτισμού στην εκ νέου

ανακάλυψη κοινής ταυτότητας. Κατ᾽αυτόν τον τρόπο η πολιτισμική διπλωματία
τίθεται στην καρδιά του εγχειρήματος και των επιλογών της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης.
Πολυσχιδείς είναι οι επιμέρους στόχοι. Εκτός των πολλών εκδηλώσεων προβολής
τοπικών ή περιφερειακών πολιτισμικών αγαθών, επιδιώκεται επίσης η διαμόρφωση
μιας νέας στρατηγικής για πιο αποτελεσματική πολιτισμική συνεργασία με εστίαση
στη συνδημιουργία, ανταλλαγή, αμοιβαία κατανόηση, συμπλήρωση και επικούρηση.
Επιζητώνται, επιπλέον, εξελιγμένες πρακτικές για την πιο αποτελεσματική προστασία
και συντήρηση των αγαθών και την αντιμετώπιση ποικίλων κινδύνων όπως η
παράνομη διακίνηση και η πίεση από την κλιματική αλλαγή και τον αυξανόμενο
τουρισμό. Στην όλη συλλογιστική επισημαίνονται επιπροσθέτως οι δυνατότητες που
προκύπτουν μέσω της πολιτισμικής προσέγγισης για την αποφυγή συγκρούσεων
καθώς και την αποκατάσταση μετά από συγκρούσεις που δεν αποφεύχθηκαν. Δεν
παραβλέπονται ασφαλώς ούτε τα προσδοκώμενα οικονομικά οφέλη από την
ενασχόληση με την πολιτιστική κληρονομιά, η οποία μάλιστα χαρακτηρίζεται ως
“ευρωπαϊκός πόρος”. Η τόνωση του πολιτισμικού και δημιουργικού τομέα, η
ανάπτυξη του αειφόρου τουρισμού, η παραγωγή νέων εκπαιδευτικών αγαθών, η
εξαγωγή τεχνογνωσίας και η καινοτομία είναι μερικές από αυτές τις προοπτικές με
στόχο τη μείωση της ανεργίας, την ανάπτυξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την
αξιοποίηση χρηματοδοτήσεων.
Στην Ελλάδα έχουν διοργανωθεί αρκετές δράσεις, κυρίως προβολής και εορτασμού
τοπικών πολιτισμικών αγαθών. Η εναρκτήρια εκδήλωση του έτους έλαβε χώρα τον
Φεβρουάριο και ήταν μια συνάντηση μουσικών εκφράσεων της νότιας Ευρώπης, του
ρεμπέτικου τραγουδιού, των fados και του flamenco. Διεθνή χαρακτήρα έχει το
συνέδριο που θα λάβει χώρα στη Λήμνο στα τέλη Μαΐου με θέμα το τέλος του Α´
Παγκοσμίου Πολέμου και τη συνθήκη του Μούδρου. Υπερτοπική είναι η πολλαπλή
και πολυσχιδής έκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου με θέμα Όψεις του
ωραίου, η οποία θα περιοδεύσει εκτός Αθηνών σε θεματικά μουσεία του
Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, προσαρμοζόμενη κάθε φορά στο θέμα του
μουσείου.
Η ανάδυση της πολιτισμικής διαφορετικότητας και κοινότητας των ευρωπαϊκών
κοινωνιών στο κέντρο των πολιτικών επιλογών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι
προφανώς μια δυνατότητα η οποία απαιτεί μακροπρόθεσμη προσήλωση. Γεγονός

πάντως είναι ότι το Ευρωπαϊκό Έτος δεν χρηματοδοτήθηκε με ιδιαίτερους πόρους.
Αντ᾽ αυτού χρησιμοποιήθηκαν πόροι ήδη υπαρχόντων προγραμμάτων που εμπίπτουν
στη θεματολογία του.

 

Πηγές:
europa.eu/cultural-heritage/about
ec.europa.eu/culture/policy/culture-policies/cultural- heritage
ec.europa.eu/culture/policy/new-narrative_es
ec.europa.eu/commission/commissioners/2014-
2019/navracsics/announcements/keeping-dialogue- going-role- culture-overcoming-
europes-challenges_en
www.theparliamentmagazine.eu/articles/opinion/cultural-heritage- europes-most-
valuable-resource
http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/02/15/first- european-
year-cultural- heritage-2018/
iask.hu/video/tibor-navracsics- exploring-heritage- and-identity- towards-embracing- a-
european-identity/
http://eur-lex.europa.eu/legal- content/EN/TXT/?uri=COM:2014:477:FIN
www.culture.gr/DocLib/EEPK_2018_liga_logia_en.pdf
sharingheritage.de/en/projects/european-students- associaton-for- cultural-heritage-
esach/

Print Friendly, PDF & Email